Het lijkt wel of iedere organisatie er eentje heeft: die ene medewerker die inhoudelijk erg goed is, maar met wie collega’s steeds minder graag samenwerken. Veel kennis, mooie resultaten en een productiviteit van heb ik jou daar. De leidinggevende voelt: we kunnen niet zonder hem. De collega’s: een ander verhaal.
In dit artikel geen driestappenplan om je asshole om te vormen tot een angel. Maar wel een aantal interessante perspectieven, inclusief een onmisbare vraag die je elke asshole zou moeten stellen.
Stanford-hoogleraar Robert Sutton maakte het begrip bekend met zijn boek The No Asshole Rule uit 2007. Zijn boodschap: neem de manier waarop iemand anderen behandelt serieus, ook als diegene goede individuele resultaten haalt.
Met een ‘asshole’ doelt hij op iemand die anderen herhaaldelijk kleineert, vernedert of intimideert. Dat kan duidelijk en zichtbaar gebeuren, maar ook subtiel. Denk aan iemand consequent onderbreken of een belediging verpakken als grapje.
Vaak gaan we met elkaar in discussie: was het echt niet oké wat iemand deed? Of kon het door de beugel? Bedoelde die het slecht of goed? Maar heel eerlijk, we weten vaak precies wie we bedoelen. Het is een publiek geheim in een team of organisatie. Er wordt over gesproken bij het koffieapparaat en zodra deze persoon niet mee kan op het personeelsuitje, is de sfeer opeens heel anders.
Allereerst is het gedrag vaak subtiel: op zichzelf staande incidenten zijn misschien niet direct heel ernstig of grensoverschrijdend. Dus iemand erop aanspreken is lastig. Denk bijvoorbeeld aan iemand die gewoon te laat komt. Op zich geen reden om iemand een forse reprimande te geven, toch? Te laat komen, verveeld op je telefoon kijken en een paar keer diep zuchten tijdens een vergadering kan ook gewoon betekenen dat iemand een slechte dag heeft. Helemaal als iemand zegt: ‘O, dat had niets met jou te maken, hoor.’ Kortom: het is behoorlijk lastig om iemand echt aan te spreken op het ‘asshole’ gedrag.
Ook iemands positie kan verschil maken. Zo werkte ik binnen een grote organisatie eens met een HR-businesspartner samen. De afdelingsdirecteur en leidinggevenden aan wie hij rapporteerde, waren lyrisch. Wij als HR-collega’s werden steevast gekleineerd. Wat de demotivatie nog verder versterkte, was juist de reactie van die afdelingsdirecteur. Meerdere collega’s namen de moeite en hadden het lef om het te melden, maar voelden zich daarna extra onbegrepen. Want aan het eind van het jaar zat de asshole er nog steeds.
Daarnaast weten we vaak heel goed wat iemand oplevert, maar hebben we veel minder zicht op wat iemands gedrag nu eigenlijk kost. Declarabele uren kun je uit het systeem halen. De tijd die collega’s kwijt zijn aan frustratie, herstelwerk en demotivatie meestal niet.
Dat gedrag invloed heeft op het werk, zie je onder meer in onderzoek van Riskin en collega’s uit 2015. Zij lieten 24 medische teams deelnemen aan een simulatie. Een deel kreeg neutrale opmerkingen van een zogenaamde expert. Een ander deel kreeg licht onbeleefde opmerkingen.
De teams die onbeleefd werden behandeld, presteerden slechter op diagnostiek en medische handelingen. Het laat zien dat zelfs relatief mild gedrag het gezamenlijke werk kan verstoren. De vraag is dus of de kwaliteit die iemand zelf laat zien in z’n werk, opweegt tegen het verlies in kwaliteit van de rest van het team.
Daarnaast zijn er nog allerlei kosten aan te wijzen: collega’s die vertrekken of zich ziekmelden, tijd om conflicten op te lossen en dan nog alle gesprekken bij het koffiezetapparaat van medewerkers die hun frustratie kwijt moeten. Bij escalatie kunnen daar juridische kosten bovenop komen.
En dan zijn er de ideeën die je nooit hoort. Onderzoek naar psychologische veiligheid beschrijft hoe angst voor afwijzing of vernedering mensen kan weerhouden van het delen van vragen, zorgen en voorstellen. Wat iemand voor zich houdt, is voor de organisatie vaak onzichtbaar.
Housman en Minor onderzochten in 2015 gegevens van 58.542 medewerkers bij elf bedrijven. Hun berekening kwam uit op 12.489 dollar aan vermeden kosten door minder vertrek van collega’s bij het vermijden van een ‘toxic worker’. Ter vergelijking: de extra productie van een medewerker uit de beste 1 procent leverde naar schatting 5.303 dollar voordeel op. Misschien kun je deze bedragen niet 1 op 1 doorvertalen naar jouw eigen organisatie of team, maar het geeft wel een interessant perspectief: weegt de extra productiviteit van deze persoon écht op tegen de kosten die hij of zij veroorzaakt?
Is het mogelijk om een zogenaamde ‘asshole’ te helpen een ‘angel’ te worden? Mijn persoonlijke mening is dat je het in ieder geval moet proberen. Al is het maar om duidelijke afspraken te maken, een dossier op te bouwen en, misschien wel het belangrijkste, aan de rest van de organisatie te laten zien dat dit gedrag niet wordt getolereerd. Dat alleen al kan de motivatie van collega’s versterken.
Nummer één: benoem patronen. Niet losse incidenten, maar bespreek juist de ongewenste patronen. Laat je niet verleiden tot een discussie over voorbeelden. In het gesprek staat namleijk niet ter discussie of het patroon juist is of niet, of de ander gelijk heeft of niet. In het gesprek wil je centraal zetten wat je wél wilt zien.
En dat is meteen de tweede tip: wat je wél wilt zien aan gedrag, is wat je bespreekt. Want je kunt wel zeggen: niet meer te laat komen, niet meer op je telefoon tijdens een vergadering en niet meer zuchten als iemand iets zegt… Maar je voelt zelf al wel aan dat dat niets met betrokkenheid of respect doet. Wat je wél wilt zien, is:
En ja, dat is misschien nog vaag. Maar je weet pas of iemand hieraan meewerkt als die vragen gaat stellen. Wat bedoel je dan met nieuwsgierigheid? Gelijkwaardigheid? Zelfreflectie? Zodra iemand in de weerstand schiet, kan die zeggen: ‘Ik ben nieuwsgierig! Ik reflecteer! Ik werk goed samen!’ En ondertussen luistert die nog steeds niet. Pas als iemand start met luisteren en vragen stellen, kun je constructief samenwerken.
Een vraag die je altijd moet stellen aan een Asshole: wat draag jij bij aan het resultaat van anderen?
Daarmee maak je de bijdrage aan het team bespreekbaar. Welke kennis deel je? Hoe help je een collega verder? Wat gebeurt er met de inbreng van anderen wanneer jij aan tafel zit? Vraag ook welke feedback iemand daarover wil ophalen bij z’n collega’s.
Hier kunnen twee dingen gebeuren:
Als leidinggevende moet je de grens ook bewaken. Bij intimidatie of herhaaldelijk vernederend gedrag is een goed gesprek op zichzelf onvoldoende. Zorg dat het stopt en verbind consequenties aan afspraken die niet worden nagekomen. Ook wanneer iemand inhoudelijk heel goed is.
Bij The People Skillz Company kijken we naar wat mensen nodig hebben om hun werk goed en met plezier te doen. Daar hoort bij dat je elkaar aanspreekt en verantwoordelijkheid neemt voor je invloed op anderen. Een goede beoordeling gaat daarom ook over wat collega’s dankzij jou beter kunnen doen.
Wil je dat jullie leidinggevenden dit soort gesprekken duidelijk en met oog voor de relatie kunnen voeren? We denken graag met je mee over feedback en leiderschap in jullie organisatie.
Betrokken medewerkers zijn 30% productiever, minder vaak ziek en blijven langer bij de organisatie. Maar bovenal: zijn gelukkiger. Deze scan kun je daarom doen voor jezelf, voor je team of voor je organisatie.